Vào
năm 1886, một nhà hoá học người Đức là Winkler đã tìm thấy một nguyên tố mới là
nguyên tố Gecmani (Ge). Ông đã dự đoán các số liệu thực nghiệm sau đây:
1.
Khối lượng nguyên tử 72,5
2.
Tỷ trọng 5,47
3.
Không hoà tan trong axit clohydric
4.
Oxit của nguyên tố này có công thức GeO2
5.
Tỷ trọng của oxit là 4,70
6.
Trong dòng khí hyđro đốt nóng, GeO2 bị khử thành kim loại Ge
7.
Ge(OH)2 có tính kiềm yếu
8. GeCl4 là chất lỏng, nhiệt độ sôi ts = 83°C, tỷ trọng 1,887
Có
điều kỳ lạ là ngay từ năm 1871, lúc còn chưa ai biết đến nguyên tố này, nhà hoá
học Nga Menđeleev đã dự đoán hết sức chính xác về tính chất, đặc điểm của
nguyên tố Gecmani này. Menđeleev đã đưa ra các lời dự đoán về nguyên tố còn
chưa biết như sau:
1.
Khối lượng nguyên tử 72
2.
Tỷ trọng 5,5
3.
Là kim loại không tan trong axit clohydric
4.
Oxit của kim loại có công thức MO2 (bấy giờ nguyên tố gecmani còn chưa được
phát hiện nên người ta dùng chữ M để biểu diễn nguyên tố mới)
5.
Oxit có tỷ trọng 4,7
6.
Oxit của kim loại dễ dàng bị khử để cho kim loại.
7.
Oxit của kim loại có tính kiềm rất yếu
8.
Clorua của kim loại có công thức MCl4 là chất lỏng, có nhiệt độ sôi 90°C. Tỷ trọng
của chất lỏng này bằng 1,9.
Các
bạn thử so sánh dự đoán của Menđeleev và các số liệu thực nghiệm do Winkler
công bố, bạn đã thấy các dự đoán của Menđeleev quả là rất chính xác. Lời dự
đoán của Menđeleev không phải là "nhắm mắt nói mò" mà ông đã dùng một
phương pháp suy luận, phán đoán hết sức khoa học, hết sức chặt chẽ.
Từ
trước khi có các dự báo của Menđeleev nhiều nhà hoá học đã kế tiếp nhau phát hiện
nhiều nguyên tố và đã phát hiện được hơn 60 nguyên tố. Thế nhưng liệu có bao
nhiêu nguyên tố tất cả thì chưa có ai trả lời được. Để giải đáp câu hỏi này,
các nhà khoa học đã đi sâu nghiên cứu tìm hiểu liệu có quy luật nào giữa các
nguyên tố hay không? Có người dựa theo các tính chất vật lý của các nguy ên tố
như điểm nóng chảy, điểm sôi, màu sắc, trạng thái, tỷ trọng, độ cứng, tính dẫn
điện, dẫn nhiệt… để phân loại. Có người dựa theo tính chất hoá học, hoá trị,
tính axit, tính kiềm để phân loại, thế nhưng chưa có ai tìm được quy luật.
Trong
khi học tập người đi trước, Menđeleev đã tổng kết các kinh nghiệm của người đi
trước, ông đã quyết định dùng một phương pháp mới: Ông đã dùng các thuộc tính vốn
có của các nguyên tố không chịu ảnh hưởng của các điều kiện ngoại cảnh như khối
lượng nguyên tử, hoá trị làm cơ sở để tìm mối liên hệ nội tại giữa các nguyên tố.
Trước
tiên Menđeleev đã chọn khối lượng nguyên tử và hoá trị để tiến hành phân tích
và đã cải chính khối lượng nguyên tử của 8 nguyên tố là Be, In, U, Os, Ir, Pt,
Y v à Ti mà những sai lầm về khối lượng này đã được mọi người ngộ nhận trong một
thời gian dài.
Menđeleev
đã tổng hợp các đặc tính của các nguyên tố, phát hiện được quy luật tuần hoàn của
các nguyên tố, dùng quy luật biến đổi tuần hoàn để sắp xếp các nguyên tố thành
bảng tuần hoàn các nguyên tố. Các vị trí tương ứng trên bảng tuần hoàn dù đã có
các nguyên tố hay còn chưa có các nguyên tố, thì vị trí của bản thân nguyên tố
cũng nêu đủ toàn bộ tính chất của nguyên tố. Dự đoán chính xác của Menđeleev về
Gecmani dựa vào: nguyên tố đứng bên trái Ge là Gali có khối lượng nguyên tử là
69,72; nguyên tố Asen ở bên phải có khối lượng 74,92; nguyên tố đứng trên là
Silic có khối lượng nguyên tử 28,08; nguyên tố đứng phía dưới là thiếc Sn có khối
lượng nguyên tử là 118,6. Trung bình cộng của 4 nguyên tố trái, phải, trên, dưới
của các khối lượng nguyên tử là 72,86. Sau này rõ ràng Ge có khối lượng nguy ên
tử là 72,61 . Đó không phải là ngẫu nhiên mà là có tính quy luật. Dựa vào cùng
một phương pháp, Menđeleev cho dự đoán của 3 nguyên tố khác. Chỉ trong vòng 20
năm, các nguyên tố này dần dần được phát hiện mà các tính chất của các nguyên tố
này thực tế lại hết sức phù hợp với dự đoán.
Việc
phát hiện quy luật thay đổi tuần hoàn của các nguyên tố hoá học không chỉ kết
thúc sự cô lập của các nguyên tố, kết thúc trạng thái hỗn loạn mà đã đem lại
cho người ta một nhãn quan khoa học nhận thức quy luật nội bộ tự nhiên của các
nguyên tố.
📖 Trích: 10 vạn câu
hỏi vì sao - Tri thức thế kỉ 21 - Chủ đề Hóa Học - Bộ mới - Nhà xuất bản Giáo Dục
Việt Nam
------------------------------------------------------------------------------------
Để
nhận các bài đăng qua email các bạn vui lòng điền email của mình vào mục
"Đăng kí nhận bài qua email"
Nếu
các bạn có câu hỏi hay yêu cầu nào thì các bạn hãy điền Tên, Email, Nội dung
câu hỏi hay yêu cầu của các bạn vào mục liên hệ, chúng tôi sẽ phản hồi các bạn
trong thời gian sớm nhất
